İslam İnkişaf Bankı Qrupunun 2026-cı il İllik Toplantıları çərçivəsində keçirilən tədbirin iştirakçıların bir qisminin panel müzakirəsindən sonra xatirə fotosu, 19 İyun, 2026.

Tədbirdə çirkab suları və ətraf mühit monitorinqinin regional səhiyyə təhlükəsizliyini necə gücləndirə biləcəyi, erkən xəbərdarlıq sistemlərini təkmilləşdirə biləcəyi və yeni yaranan ictimai səhiyyə təhdidlərinə qarşı əlaqələndirilmiş tədbirləri necə dəstəklədiyi müzakirə olunub.

Tədbiri açarkən Türkiyənin kənd təsərrüfatı və meşəçilik nazirinin müavini Zati-aliləri Ebubekir Gizligider hazırlıq səviyyəsinin və dayanıqlılığın artırılması üçün monitorinq sistemlərinin gücləndirilməsinin, eləcə də ölkələr arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. O, həmçinin Türkiyənin İİB və üzv ölkələrlə tərəfdaşlıq çərçivəsində təlim, texniki yardım və mentorluq vasitəsilə regional çirkab suları və ətraf mühit monitorinqi platformasının təşviqinə dəstək vermək öhdəliyini bir daha təsdiqləyib.

İştirakçılar Qeyts Fondunun Qlobal İnkişaf Bölməsinin prezidenti Dr. Kris Eliasın çirkab suları və ətraf mühit monitorinqinin ictimai səhiyyə ilə bağlı əsaslandırılmış qərarların qəbulunda rolunu vurğulayan videomüraciətini də dinləyiblər.

Türkiyə Su İnstitutunun müşaviri professor Bilge Kocameminin moderatorluğu ilə keçirilən sessiyada dövlət qurumlarından, beynəlxalq təşkilatlardan və inkişaf tərəfdaşlarından tanınmış məruzəçilər iştirak ediblər. Onların arasında Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Şərqi Aralıq dənizi üzrə regional direktoru Dr. Hanan Balxi, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin Strategiya, Beynəlxalq Əməkdaşlıq və Elm şöbəsinin müdiri Riad Axundzadə, CGIAR-ın İcraçı Baş Direktoru Dr. İsmahane Eluafi, eləcə də Qeyts Fondunun Qlobal Siyasət və Müdafiə sahəsində Yaxın Şərq və Şərqi Asiya üzrə direktor müavini Ceyms Karti yer alıblar.

Müzakirələr çirkab suları və ətraf mühit monitorinqinin milli monitorinq sistemlərinə inteqrasiyası, transsərhəd erkən xəbərdarlıq mexanizmlərinin gücləndirilməsi və monitorinq məlumatlarının səmərəli şəkildə ictimai səhiyyə tədbirlərinə çevrilməsinin təmin edilməsi məsələlərinə həsr olunub.

İştirakçılar laboratoriya potensialı, kadr hazırlığı, rəqəmsal məlumat platformaları, idarəetmə çərçivələri və məlumat mübadiləsi mexanizmləri də daxil olmaqla əsas icra tələblərini də nəzərdən keçiriblər.

Tədbir çirkab suları və ətraf mühit monitorinqinin regional səhiyyə təhlükəsizliyinin əsas komponenti kimi inkişaf etdirilməsi məqsədilə hökumətlər, inkişaf institutları, texniki tərəfdaşlar və beynəlxalq təşkilatlar arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsinə çağırışla yekunlaşıb. İİB-nin Kənd Təsərrüfatı, Su Ehtiyatları və Kənd İnkişafı üzrə meneceri Nizar Zaid bankın üzv ölkələrə səhiyyə sistemlərini gücləndirmək, daha sıx əməkdaşlıq qurmaq və gələcək ictimai səhiyyə təhdidlərinə qarşı daha yüksək dayanıqlılıq formalaşdırmaq istiqamətində dəstək verməyə sadiq olduğunu vurğulayıb.

İslam İnkişaf Bankı (İİB) Qrupu haqqında:

Dünyanın aparıcı reytinq agentlikləri tərəfindən “AAA” reytinqinə layiq görülmüş İslam İnkişaf Bankı Qlobal Cənubun aparıcı çoxtərəfli inkişaf bankıdır. Bank 50 ildən artıqdır ki, xidmət etdiyi insanların və icmaların həyat səviyyəsinin yaxşılaşdırılması istiqamətində genişmiqyaslı təsir yaratmaq üçün fəaliyyət göstərir.

Dörd qitədə yerləşən 57 üzv dövləti birləşdirən Bank dünya əhalisinin təxminən hər dörd nəfərindən birinin həyatına toxunur. O, insanların yaşıl iqtisadi inkişaflarını və dayanıqlı sosial tərəqqilərini idarə etmələri üçün imkanlar yaratmaq, ekoloji cəhətdən dayanıqlı infrastruktur formalaşdırmaq və potensiallarını reallaşdırmalarına şərait yaratmaqla inkişaf çağırışlarının aradan qaldırılmasına və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə nail olunmasına dəstək verir.

Baş qərargahı Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının Ciddə şəhərində yerləşən İİB-nin 10 regional mərkəzi və bir mükəmməllik mərkəzi fəaliyyət göstərir. İllər ərzində Bank tək bir təşkilatdan aşağıdakı qurumları özündə birləşdirən böyük bir qrupa çevrilib: İslam İnkişaf Bankı, İslam İnkişaf Bankı İnstitutu, İnvestisiya və İxrac Kreditlərinin Sığortası üzrə İslam Korporasiyası, Özəl Sektorun İnkişafı üzrə İslam Korporasiyası və Ticarətin Maliyyələşdirilməsi üzrə Beynəlxalq İslam Korporasiyası.

Piranə Xasiyeva

Yüksək protein tərkibi ilə tanınan spirulina tozu

Maraqlı faktlardan biri də odur ki, spirulina kosmik missiyalarda qida mənbəyi kimi araşdırılan və istifadə perspektivi olan məhsullar arasında yer alır. Alimlər onun az sahədə yetişdirilməsi, yüksək qida dəyəri və sürətli çoxalma xüsusiyyətlərini uzunmüddətli kosmos səyahətləri üçün üstünlüklərindən biri hesab edirlər.

Ən çox proteinə malik qidalar dedikdə bir çox insanın ağlına ilk olaraq toyuq və ya mal əti gəlir. Lakin quru çəkidə hesablandıqda spirulina təxminən 55–70 faiz protein tərkibi ilə bir çox ənənəvi qida məhsulundan daha yüksək protein sıxlığına malikdir. Bununla yanaşı, gündəlik istifadə olunan porsiya miqdarı daha az olduğu üçün ümumi qəbul edilən protein miqdarı da fərqli ola bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, spirulina sağlam qidalanmaya əlavə kimi istifadə oluna bilər. Lakin o, hər hansı bir xəstəliyin müalicə vasitəsi hesab edilmir və istifadədən əvvəl fərdi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.

Son illərdə spirulinaya olan maraq həm idmançılar, həm də sağlam həyat tərzinə üstünlük verən insanlar arasında artmaqda davam edir.

Hazırladı: Fatimə Salmanlı

Afrikalı ana qucağında körpəsi ilə

Təşkilatın qərarı “Koartem Bebi”nin qlobal miqyasda geniş tətbiqinə yol açıb və bu addım xüsusilə xəstəliyin geniş yayıldığı bölgələr üçün mühüm irəliləyiş kimi qiymətləndirilir.

Məlumata görə, Afrikanın bəzi ərazilərində altı aydan kiçik uşaqların 18 faizə qədəri malyariyaya yoluxub. 2024-cü ildə xəstəlikdən 610 min nəfər həyatını itirib, onların təxminən üçdə biri isə Saxaraaltı Afrikada yaşayan beş yaşadək uşaqlar olub.

Qurumun açıqlamasında bildirilib ki, indiyədək körpələr daha böyük uşaqlar üçün nəzərdə tutulmuş dərmanlarla müalicə edilirdi. Bu isə dozalanma səhvləri, yan təsirlərin artması və toksiklik riskinin yüksəlməsi kimi problemlərə səbəb olurdu.

Yeni preparatın məhz bu boşluğu aradan qaldıracağı gözlənilir. “Koartem Bebi” çəkisi 2 kiloqramdan başlayan körpələr üçün nəzərdə tutulub və şirin albalı dadlı həblər formasında təqdim edilib. Həblər ana südü də daxil olmaqla, müxtəlif mayelərdə həll edilərək istifadəyə uyğunlaşdırıla bilir.

Təşkilatın baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus qeyd edib ki, “əsrlər boyu malyariya uşaqları ailələrindən, icmaları isə sağlamlıqdan və ümiddən məhrum edib, lakin bu gün vəziyyət dəyişir”.

İlkin təsdiq preparatın keyfiyyət, təhlükəsizlik və effektivlik baxımından beynəlxalq standartlara cavab verdiyini təsdiqləyir. Bu isə, xüsusilə, Saxaraaltı Afrika ölkələrində dövlət səviyyəsində satınalmaların həyata keçirilməsinə imkan verəcək.

Qeyd edək ki, “Koartem Bebi” artemeter və lumefantrin adlı iki antimalyariya maddəsinin birləşməsi əsasında hazırlanıb. Preparat beynəlxalq əczaçılıq şirkəti Novartis və Malyariya üzrə Dərmanlar Təşəbbüsü tərəfindən inkişaf etdirilib.

Mənbə: The Guardian

Tərcümə etdi: Fərid Tapdıqov

Yeni süni neyronlar elastik materiallardan hazırlanaraq real beyin toxuması ilə uyğun işləyə bilir. Təcrübələr göstərib ki, bu hüceyrələr canlı neyronları uğurla stimullaşdırıb. Bundan əlavə, texnologiya enerji baxımından daha səmərəli sistemlərin yaradılmasına imkan verib. Bu ixtira gələcəkdə neyroprotezlərin inkişafına mühüm töhfə verə bilər. İnsanların görmə, eşitmə və hərəkət qabiliyyətinin bərpası üçün yeni imkanlar açılıb. Ümumilikdə, bu texnologiya həm tibb, həm də süni intellekt sahəsində böyük perspektivlər yaradıb.

Mənbə: TRT Haber

Tərcümə etdi: Fidan Mənsimova

Animasiya/ BBC

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, immunoterapiya xərçəng müalicəsində ən perspektivli istiqamətlərdən birinə çevrilib. Bu üsul immun sistemini gücləndirərək xərçəng hüceyrələrini tanımağa və məhv etməyə kömək edir. Ən çox istifadə olunan metodlardan biri olan immun nəzarət nöqtəsi inhibitorları xərçəng hüceyrələrinin “gizlənmə” mexanizmini bloklayır və immun hüceyrələrin onlara hücum etməsini təmin edir.

ABŞ-də aparılan klinik sınaqlarda “dostarlimab” adlı dərmanla müalicə alan bəzi xəstələrdə şişlərin cəmi bir neçə ay ərzində tam yoxa çıxdığı müşahidə olunub. Maraqlıdır ki, bu nəticələr əməliyyat və digər ənənəvi müalicə üsulları olmadan əldə edilib.

Bununla belə immunoterapiya hər xəstədə eyni nəticəni vermir. Statistikaya görə, yalnız 20–40% pasiyent bu müalicəyə müsbət reaksiya göstərir. Həmçinin bəzi hallarda yorğunluq, dəri səpkiləri və daxili orqanlarda iltihab kimi yan təsirlər də yarana bilər.

Alimlər hazırda bu müalicənin effektivliyini artırmaq üçün müxtəlif istiqamətlərdə araşdırmalar aparırlar. Qidalanma, dərman kombinasiyaları və fərdiləşdirilmiş yanaşmaların nəticələri yaxşılaşdıra biləcəyi düşünülür. Xüsusilə xəstənin genetik xüsusiyyətlərinə uyğun seçilən müalicə üsulları gələcəkdə daha geniş tətbiq oluna bilər.

Bundan əlavə, xərçəngə qarşı fərdi peyvəndlərin hazırlanması da ümidverici istiqamətlərdən biri hesab olunur. Erkən mərhələli tədqiqatlarda bu üsulun bəzi xəstələrdə uzunmüddətli müsbət nəticələr verdiyi bildirilib.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, immunoterapiya hələ inkişaf mərhələsində olsa da, artıq minlərlə insanın həyatını xilas edir və gələcəkdə xərçəng müalicəsində əsas üsullardan birinə çevrilə bilər.

Mənbə: BBC

Tərcümə etdi: Nərmin Məmmədzadə

Ən vacib əlamətlərdən biri döş qəfəsinin ortasında təzyiq və ya sıxılma kimi hiss olunan ağrıdır və bu ağrı bəzən çənəyə, sol qola, çiyinə və ya kürəyə yayıla bilər. Bununla yanaşı, nəfəs darlığı, tez yorulma, həddindən artıq tərləmə və ürəkbulanma da ciddi xəbərdarlıq siqnallarıdır. Bəzi hallarda xüsusilə şəkərli diabet xəstələrində “səssiz ürək tutması” baş verə bilər və bu zaman açıq əlamətlər hiss olunmur. Siqaret istifadəsi, yüksək qan təzyiqi, yüksək xolesterin, diabet, hərəkətsiz həyat tərzi və artıq çəki ürək tutması riskini artıran əsas amillərdir. Sağlam qidalanma və müntəzəm fiziki aktivlik ürək sağlamlığını qorumaq üçün çox vacibdir. Şübhəli əlamətlər olduqda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək mütləqdir.

Mənbə: TRT Haber

Tərcümə etdi: Fidan Mənsimova

Amerikalı alimlər ürəyə ciddi zərər verən duz istehlakının həddini dəqiq müəyyən ediblər. Vanderbilt Universitetinin apardığı yeni tədqiqata görə, gündə 4.200 milliqram natrium - tövsiyə edilən maksimum həddən demək olar ki, iki dəfə çox - istehlak edən şəxslərdə ürək çatışmazlığı riski 15% artır.

Tədqiqatçılar bu nəticəyə ürək problemləri riski yüksək olan ABŞ-nin cənub-şərq ştatları sakinlərinin uzunmüddətli sağlamlıq göstəricilərini izləməklə gəliblər. Araşdırma bu ay JACC: Advances jurnalında dərc edilib.

Tədqiqat həmçinin göstərib ki, hər əlavə 1.000 milliqram natrium ürək çatışmazlığı riskini 8% artırır.

Yaxşı xəbər isə odur ki, çox böyük dəyişikliklər etmədən belə nəticəyə nail olmaq mümkündür. Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, əhalinin orta natrium istifadəsini gündə 4.000 milliqrama endirmək 10 il ərzində yeni ürək çatışmazlığı hallarının 6,6%-nin qarşısını ala bilər.

Bununla belə alimlər problemin həllinin asan olmadığını vurğulayırlar. İnsanların gündəlik natrium istehlakının 70%-dən çoxu hazır və qablaşdırılmış qidalardan gəlir.

Mənbə: Gizmodo

Tərcümə etdi: Nərmin Məmmədzadə

Nevroloq Melek Kandemir Yılmaz bildirib ki, xəstəliyin ən böyük risk faktoru yaşdır və yaş artdıqca risk də yüksəlir. Bundan başqa artıq çəki, yüksək təzyiq, diabet, siqaret çəkmək və yuxu problemləri də Alzheimer riskini artıran amillərdir. Alimlər qeyd edilbər ki, sağlam qidalanma, idman və sosial-zehni fəaliyyətlər bu xəstəliyin qarşısını almağa kömək edir. Mütəxəssislər Alzheimer xəstəliyinin utanılacaq bir vəziyyət olmadığını vurğulayıblar. Bu xəstəlik digər xroniki xəstəliklər kimi müalicə və mütəmadi nəzarət tələb edir. Sağlam həyat tərzi və erkən tədbirlər Alzheimer riskinin azalmasına böyük kömək edə bilər.

Mənbə: TRT Haber

Tərcümə etdi: Fidan Mənsimova

Milli Sağlamlıq Xidmətinin tövsiyəsinə görə:

19–64 yaş arası kişilər gündə təxminən 270 mq maqnezium qəbul etməlidir;

Eyni yaş qrupundakı qadınlar isə gündə təxminən 300 mq maqnezium qəbul etməlidir.

Maqneziumla zəngin qidalar

Yarpaqlı yaşıl tərəvəzlər maqneziumun yaxşı mənbəyidir. Bunun səbəbi bitkilərdə olan yaşıl piqment xlorofildir. Bu maddə maqneziumla zəngindir.

Mənbə: BBC

Tərcümə etdi: Ətirə İbayeva

24media.az TRT Haber-ə istinadən xəbər verir ki, bu layihə əsasında “ağıllı dərman” sistemləri hazırlanacaq. Bu sistemlər sağlam hüceyrələrə zərər vermədən xərçəng hüceyrələrini hədəf almağa kömək edəcək. Tədqiqatlarda süni intellekt və nano texnologiyalardan istifadə olunması hədəflənir. Layihənin məqsədi xərçəng müalicəsini daha effektiv etməkdir. Yeni üsullar sayəsində müalicənin yan təsirləri azala və bu tədqiqat xərçəng xəstələri üçün daha təhlükəsizvə effektiv müalicə imkanları yarada bilər.

Fidan Mənsimova