Haas DNT markerlərinin xərçəng tərəfindən necə təsirləndiyini modelləşdirməyin hazırda olduqca mürəkkəb olduğunu, lakin kompüterlərin gələcəkdə bu problemin öhdəsindən gələcəyini deyib.

O, həmçinin süni intellektin yaxın beş ildə geniş yayılmış insanabənzər robotların yaranmasına səbəb olacağını bildirib. Haas texnologiyanın inkişafının məlumat mərkəzləri üçün tələb olunan mikroçiplərin qıtlığı səbəbindən ləngidiyini qeyd edib.

London Xərçəng Tədqiqatları İnstitutunun professoru Kris Bakal isə tibbi süni intellektin inkişafının xəstə nümunələrindən əldə edilən dəqiq ölçmə və məlumatlardan asılı olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, bu cür proqnozlar yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına sərf olunan vaxtı azalda bilər.

Haas süni intellektin kütləvi işsizliyə səbəb olacağı ilə bağlı narahatlıqların şişirdildiyini və yeni imkanların itkiləri üstələyəcəyini də vurğulayıb.

Mənbə: BBC

Tərcümə etdi: Zəhra Əliyeva

Çinin dövlət televiziyasının məlumatına görə, smartfon istehsalçısı “Honor” tərəfindən hazırlanmış humanoid robot “Laytning” 100 metr məsafəni 9,32 saniyəyə qət edib.

Robot bu nəticəni şənbə günü başlayan ikinci Dünya Humanoid Robot Oyunları öncəsi keçirilmiş sınaq tədbirində göstərib. Sınaq zamanı “Laytning”in maksimal sürəti saniyədə 14,5 metrə çatıb.

Robotun nəticəsi 17 il əvvəl Berlində keçirilmiş Dünya Atletika Çempionatında yamaykalı sprinter Useyn Boltun müəyyənləşdirdiyi 9,58 saniyəlik 100 metr məsafəyə qaçış üzrə dünya rekordunu 0,26 saniyə üstələyib.

Mənbə: The Guardian

Tərcümə etdi: Fərid Tapdıqov

Dünya futbolunun ali idarəedici qurumu olan FIFA 2022-ci ildə Qətərdə keçirilmiş Dünya Kubokundan sonra istifadəyə verdiyi sosial media müdafiə xidmətinin əhatə dairəsini artırıb.

Sistem futbolçulara və komandalara yönələn təhqiramiz məzmunu avtomatik şəkildə müəyyənləşdirib moderasiya etməyə imkan verir.

FIFA-nın məlumatına görə, xidmətin moderasiya funksiyası 2026-cı il Dünya Kubokunda iştirak edəcək bütün futbol assosiasiyalarına ödənişsiz təqdim olunub. Turnir gələn cümə axşamı başlayacaq.

İngiltərə Futbol Assosiasiyası isə hələlik bu təklifdən istifadə edəcəyini təsdiqləməyib.

Mənbə:The Guardian

Tərcümə etdi:Fərid Tapdıqov

Nüvə sintezi texnologiyası müasir atom elektrik stansiyalarında istifadə olunan "parçalanma" (fission) metodunun tam əksidir.

Turqut Ansari

Samsung şirkəti milyonlarla Galaxy istifadəçisi üçün gözlənilməz və cəlbedici bir təklif irəli sürüb. Şirkət adi aylıq yeniləmələr əvəzinə erkən “upgrade” imkanı təqdim edib və istifadəçilər artıq qərar vermək məcburiyyətindədirlər. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, bu dəfə heç nə etməmək riskli ola bilər, çünki son yeniləmə təhlükəsizlik baxımından kritik hesab olunur.

Bu yeniləmədən əsasən Samsung Galaxy S24 və Samsung Galaxy S23 seriyasının istifadəçiləri yararlana biləcəklər. Lakin beta proqramı hələlik yalnız müəyyən ölkələrdə — Hindistan, Cənubi Koreya, Böyük Britaniya və ABŞ-də aktivdir. Bu modellər artıq proqramda olan Samsung Galaxy S25 seriyasına qoşulur.

Yeni yeniləmə bir sıra diqqətçəkən funksiyalar təqdim edir. Bunlara Google tərəfindən təqdim edilən və əvvəllər yalnız Pixel cihazlarında mövcud olan AirDrop-a bənzər fayl paylaşma funksiyası da daxildir. Bundan əlavə, kilid ekranı və Bluetooth problemləri aradan qaldırılır, kamera imkanları isə daha da təkmilləşdirilir.

Ən vacib məqam isə təhlükəsizlik yeniləməsidir. Aprel ayına aid bu paketdə 14 kritik boşluğun aradan qaldırıldığı bildirilir. Bu boşluqlardan biri Android sisteminə aid olub, cihazları kiberhücumlara qarşı həssas vəziyyətdə qoyur.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, beta versiyaların quraşdırılması hər zaman müəyyən risklər daşıyır, sistemdə nasazlıqlar və stabil işləməmə halları baş verə bilər. Bununla belə, Samsung-un son dövrlərdə yekun yeniləmələri gecikdirməsi bir çox istifadəçini beta versiyanı sınamağa sövq edə bilər.

Nəticə olaraq, Galaxy istifadəçiləri seçim qarşısındadır: ya daha stabil, lakin gec gələn rəsmi yeniləməni gözləmək, ya da riskləri göz önünə alaraq beta versiyaya keçmək. Hər iki halda qərarın vaxtında verilməsi tövsiyə olunur.

Mənbə: Forbes

Tərcümə etdi: Nərmin Məmmədzadə

Google loqo dizaynı

Nikon D5 DSLR/ Ceyms Artaius

ABŞ-nin kosmik agentliyi NASA Artemis II missiyasında istifadə ediləcək əsas fotoaparat kimi gözlənilməz seçim edib. Belə ki ən müasir güzgüsüz modellər əvəzinə, əsas kamera kimi Nikon D5 DSLR modeli seçilib.

Baxmayaraq ki, Nikon artıq DSLR istehsalını dayandıraraq güzgüsüz Z seriyasına keçib, NASA klassik texnologiyaya sadiq qalıb. Missiyada daha yeni Nikon Z9 modeli də mövcuddur, lakin əsas çəkilişlər üçün o yox, məhz D5 istifadə olunub.

Mütəxəssislərin fikrincə, bu seçimin bir neçə əsas səbəbi var:

• Nikon D5 daha əvvəl kosmos şəraitində sınaqdan keçirilib və özünü doğruldub.
• Kosmosda işıq çox vaxt məhdud olur. D5-in 20.8 meqapiksellik sensoru yüksək ISO-da daha az səs-küy yaradır.
• Daha yüksək meqapikselə malik kameralar (məsələn, Z9) daha detallı görüntü versə də, zəif işıqda daha çox səs-küy yaradır.

Müasir kameralar daha yüksək çözünürlük təqdim edir, lakin bu, bəzən keyfiyyət hesabına başa gəlir. Sensor üzərində piksel sayı artdıqca, hər pikselin işıq toplama qabiliyyəti azalır. Bu da xüsusilə qaranlıq mühitdə – yəni kosmosda – görüntü keyfiyyətinə mənfi təsir edir.

NASA-nın bu seçimi bir daha göstərir ki, kosmos kimi ekstremal şəraitdə ən yeni texnologiya yox, ən etibarlı texnologiya üstün tutulur. DSLR-lər bazardan demək olar ki, yox olsa da, onlar kosmik missiyalarda öz üstünlüyünü qoruyur.

Mənbə: Digital Camera World

Tərcümə etdi: Nərmin Məmmədzadə

24media.az Daily Science-ə istinadən xəbər verir ki, Xenobotlar olaraq adlandırılan bu bioloji robotlar, əslində təbiətin və texnologiyanın kəsişməsində dayanan tamamilə yeni bir həyat forması hesab olunur.

Vermont Universiteti və Tufts Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən inkişaf etdirilən bu layihədə mühəndislər ilk dəfə olaraq Afrika pəncəli qurbağasının kök hüceyrələrini götürərək, onları superkompüter tərəfindən hazırlanmış xüsusi dizaynlara uyğun şəkildə yenidən qruplaşdırıblar. Nəticədə ortaya çıxan bu kiçik orqanizmlər nə tam bir heyvan, nə də bildiyimiz mənada metal və kabellərdən ibarət olan bir robotdur; onlar proqramlaşdırıla bilən bioloji orqanizmlərdir. Bu texnologiyanı digərlərindən fərqləndirən ən heyrətamiz məqam isə kinetik replikasiya adlanan proses vasitəsilə bu robotların özlərini bərpa etməsi və hətta "çoxalma" qabiliyyətinə malik olmasıdır. Alimlər müşahidə ediblər ki, Xenobotlar mühitdəki sərbəst hüceyrələri bir araya toplayaraq onları özlərinə bənzəyən yeni qruplara çevirə bilirlər. Bu kəşf elmdə böyük bir sıçrayış hesab olunur, çünki indiyə qədər heç bir süni maşın öz-özünə bioloji yolla törəmə xüsusiyyəti göstərməmişdi.

Xenobotlar həmçinin zədələndikdə öz toxumalarını bərpa edə bilir və enerjiləri bitdikdə təbii bioloji tullantı kimi parçalanaraq ətraf mühitə heç bir zərər vermədən yox olurlar. Gələcəkdə bu mikro-robotların insan bədənindəki damarların içini təmizləmək, xərçəng hüceyrələrini hədəf almaq və ya okeanlarda toplanmış mikroplastikləri toplamaq kimi kritik sahələrdə istifadə edilməsi planlaşdırılır. Bu texnologiya həm regenerativ tibb, həm də ekologiya üçün yeni üfüqlər açsa da, eyni zamanda canlı və cansız arasındakı sərhədləri dumanlandırdığı üçün etik müzakirələrə də yol açır. Alimlər hazırda bu orqanizmlərin daha mürəkkəb tapşırıqları yerinə yetirə bilməsi üçün süni intellekt alqoritmlərindən istifadə edərək onların hərəkət və idrak qabiliyyətlərini təkmilləşdirməyə davam edirlər.

Turqut Ansari

Şəkildə robotun süni intellektlə işləməsi təsvir olunub.

24media.az The Times of India-ya istinadən məlumat verir ki, Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu tərəfindən həyata keçirilən bu inqilabi layihə çərçivəsində superkompüterlərin emal gücü vasitəsilə beynin prefrontal korteksindəki milyonlarla sinapsın fəaliyyəti simulyasiya edilib.

Bu proses sadəcə bioloji məlumatların rəqəmsallaşdırılması ilə məhdudlaşmayıb, həm də neyronlar arasındakı mürəkkəb elektro-kimyəvi siqnalların real vaxt rejimində necə ötürüldüyünü anlamaq istiqamətində nəhəng bir addım atılıb. Tədqiqatlar göstərib ki, süni neyron şəbəkələri bioloji strukturun memarlıq prinsiplərinə uyğunlaşdırıldıqda, maşın öyrənməsi alqoritmləri insan idrakına xas olan "asinkron qərarvermə" qabiliyyətini nümayiş etdirməyə başlayıb.

Alimlər qeyd edib ki, bu simulyasiyalar gələcəkdə Altsheymer və Parkinson kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin erkən mərhələdə diaqnozunun qoyulmasına və hətta virtual mühitdə fərdiləşdirilmiş müalicə üsullarının sınaqdan keçirilməsinə geniş imkanlar açıb. Eyni zamanda, bu texnologiya enerji səmərəliliyi baxımından insan beyni kimi az enerji sərf edən, lakin yüksək məhsuldarlıqla işləyən yeni nəsil prosessorların – neyromorfik çiplərin istehsalına yol açıb. Lakin bu nailiyyətlər özü ilə bərabər ciddi etik suallar da gətirib; rəqəmsal mühitdə yaradılan süni şüurun hüquqi statusu və məlumatların təhlükəsizliyi məsələsi elmi ictimaiyyətin müzakirə mərkəzinə çevrilib.

Nəticə etibarilə, biologiya ilə kodun bu heyrətamiz sintezi bəşəriyyəti öz intellektini tamamilə fərqli bir müstəvidə yenidən kəşf etmək reallığı ilə üz-üzə qoyub.

Turqut Ansari

Artemis II missiyasının heyəti, uçuşun üçüncü günündə Ayın fotosunu paylaşıb. 4 aprel 2026.

Missiyada amerikalı astronavtlar Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch və Kanada Kosmik Agentliyinin nümayəndəsi Jeremy Hansen iştirak edir. Onlar Orion kosmik gəmisi ilə Ayın ətrafından dolanaraq Yerə qayıdacaq tarixi səyahətə çıxıblar.

Astronavt Christina Koch bildirib ki, Ayın uzaq tərəfini görmək tamamilə fərqli hiss yaradır: "İnsan hiss edir ki, bu artıq tanıdığımız Ay deyil". O, xüsusilə Orientale Basin bölgəsinin görüntülərini paylaşaraq bunun insan gözü ilə ilk dəfə bu qədər geniş şəkildə müşahidə edildiyini vurğulayıb.

Missiyanın gedişinə əsasən, kosmik gəmi hazırda Ay və Yer arasında yüz minlərlə kilometr məsafədə hərəkət edir. 1 aprel tarixində ABŞ-nin Florida ştatındakı Kennedy Space Center mərkəzindən buraxılan missiya, Yer orbitində qısa yoxlamalardan sonra Ay istiqamətində hərəkətə başlayıb.

Bu uçuş 50 ildən artıq fasilədən sonra insanları Ay ətrafına aparan ilk missiya kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Artemis II birbaşa eniş etməsə də, gələcək Ay missiyaları üçün mühüm sınaq mərhələsi hesab olunur.

Uçuşun başlanğıcında kosmik gəmi raketdən ayrılaraq günəş panellərini uğurla açıb və enerji təminatını aktivləşdirib. Daha sonra sistemlərin yoxlanılması üçün Yer orbitində müəyyən müddət qalıb.

Bütün sistemlər təsdiqləndikdən sonra “trans-lunar injection” adlanan mühərrik yanması həyata keçirilib və gəmi Ay istiqamətinə yönəlib. Bu manevr nəticəsində Orion Ayın cazibə qüvvəsindən istifadə edərək geri dönüş trayektoriyasına daxil olacaq.

Missiya canlı yayımlandığı üçün heyətin gündəlik həyatı da izlənilə bilir. Astronavtlar sıx qrafik üzrə işləyir, gün ərzində təxminən 8 saatlıq yuxu və müntəzəm fiziki məşqlərlə sağlamlıqlarını qoruyurlar.

Qida rasionu əsasən dondurularaq qurudulmuş yeməklərdən ibarətdir və su əlavə edilərək hazırlanır. Menyuda makaron, ət yeməkləri və müxtəlif souslar yer alır.

Başlanğıcda texniki problem yaradan sanitar sistemin isə sonradan bərpa edildiyi və hazırda normal işlədiyi bildirilib.

Missiyanın əsas məqsədi Ay səthinə eniş deyil, gələcək insanlı missiyalar üçün texnoloji və əməliyyat hazırlığını yoxlamaqdır. ABŞ 2028-ci ilə qədər insanları yenidən Ay səthinə endirməyi planlaşdırır.

Astronavtların yaxın günlərdə Ayın uzaq tərəfinin daha geniş görüntülərini əldə edəcəyi və bu məlumatların elmi baxımdan mühüm töhfə verəcəyi gözlənilir.

Emiliya Vəlicanova